Chương 5: Món nợ khác thường

Cái tên đó là ông Cả Quyền — người giàu có và quyền thế nhất làng, kẻ đứng đầu chuỗi coi thường gia đình Sơn năm xưa.

Trong xấp giấy tờ kèm cuốn sổ, Sơn tìm thấy một giấy vay nợ, nhưng lần này cha anh là người mắc nợ ông Cả Quyền — một khoản lớn, thế chấp bằng chính mảnh đất hương hỏa của tổ tiên nhà Sơn. Kèm theo là vài trang cha anh ghi lại, nét chữ uất nghẹn:

"Ông Cả Quyền cho tôi vay lúc mẹ thằng Sơn bệnh nặng cần tiền mổ. Tôi túng quá phải vay, thế chấp miếng đất ông bà để lại. Nhưng lãi ông ấy tính cắt cổ, tôi trả mãi không hết. Rồi ông ấy làm giấy tờ mập mờ, ép tôi sang tên miếng đất. Tôi có trả gần đủ rồi, nhưng ông ấy không nhận, cứ tính lãi chồng lãi. Miếng đất hương hỏa của tổ tiên, mất vào tay ông ấy. Tôi bất lực. Tôi giữ mấy tờ biên nhận này, hy vọng sau này có ngày làm sáng tỏ."

Sơn siết chặt nắm tay. Đây mới là sự thật đằng sau cái nghèo của gia đình anh. Không phải cha anh vô dụng. Là cha anh bị ông Cả Quyền — kẻ giàu có, cho vay nặng lãi — dùng thủ đoạn cướp mất mảnh đất tổ tiên, đẩy gia đình anh vào cảnh khốn cùng. Và cả làng, hùa theo kẻ mạnh, coi thường gia đình anh.

Anh đối chiếu các biên nhận cha để lại. Rõ ràng: cha anh đã trả gần hết khoản vay gốc, chỉ còn kẹt ở phần lãi mà ông Cả Quyền cố tình thổi phồng phi pháp để chiếm đất. Về mặt pháp lý, việc sang tên mảnh đất đó có nhiều điểm khuất tất, có dấu hiệu ép buộc và cho vay nặng lãi trái luật.

Sơn hiểu ra sự phân định rạch ròi mà cha anh để lại: với những người nghèo khó vay mượn lúc hoạn nạn — cha dặn xóa nợ, không đòi. Nhưng với kẻ đã dùng thủ đoạn cướp đất, đẩy gia đình vào bần cùng — cha giữ lại bằng chứng, "hy vọng có ngày làm sáng tỏ".

Cha anh không dạy anh nhu nhược. Cha dạy anh phân biệt: khoan dung với người khốn khó, nhưng đòi lại công bằng trước cái ác.