Chương 9: Cái làng đổi khác

Sơn không ở lại làng, vì sự nghiệp của anh ở thành phố. Nhưng trước khi đi, anh làm mấy việc.

Anh không lấy lại mảnh đất tổ tiên để bán hay bỏ hoang. Anh cho xây trên đó một nhà văn hóa và một thư viện nhỏ cho trẻ em trong làng — để bọn trẻ nghèo có chỗ học hành, không phải chịu cảnh thất học như anh ngày xưa. Anh cũng lập một quỹ khuyến học nhỏ, giúp những đứa trẻ nghèo trong làng được tới trường.

"Đây là điều cha tôi hẳn sẽ muốn," anh nói với dân làng. "Cha tôi cả đời giúp người khốn khó. Tôi giúp tiếp, theo cách của tôi."

Cái làng từng coi thường gia đình anh, giờ thay đổi hẳn cách nhìn. Không phải vì anh giàu — mà vì cách anh cư xử. Anh giàu mà không kiêu, có quyền đòi nợ mà chọn xóa nợ, có sức trả thù mà chọn công bằng thay vì thù hằn. Người ta bắt đầu nhắc tới cha anh — ông Tư Hiền — với sự kính trọng muộn màng, và nhắc tới anh như một tấm gương.

Những người từng vay nợ được xóa, cảm kích, tự nguyện góp công góp sức xây nhà văn hóa. Cả làng, lần đầu, cùng nhau làm một việc tử tế, như thể tấm lòng của ông Tư Hiền năm xưa, qua đứa con, đã lan ra và đánh thức cái tốt trong mỗi người.

Anh cũng làm một việc nữa, âm thầm hơn. Với ông Cả Quyền — kẻ đã cướp đất, hại gia đình anh — sau khi đòi lại công bằng, Sơn không truy cùng đuổi tận. Lão đã già, đã mất hết uy thế, con cháu quay lưng. Sơn không thèm dồn lão vào đường chết. "Cha tôi cả đời không thù dai," anh nói với người thân tín. "Tôi đòi lại cái của mình, vạch trần cái sai của lão, thế là đủ. Còn lão sống ra sao với phần đời còn lại, với lương tâm của lão, đó là chuyện của lão." Cái sự khoan dung có chừng mực đó — không nhu nhược tha bổng cái ác, cũng không tàn nhẫn tận diệt kẻ đã ngã — khiến dân làng càng thêm nể phục, và nhận ra Sơn đã thừa hưởng trọn vẹn cái cốt cách của cha mình.

Ngày Sơn rời làng trở lại thành phố, rất đông người ra tiễn — khác hẳn ngày anh ra đi mười hai năm trước, lặng lẽ và tủi hờn. Bà cụ từng được ông Tư cho vay gạo dúi vào tay anh nắm xôi: "Cầm lấy ăn đường, con. Con là phúc của cái làng này."

Sơn cầm nắm xôi, mắt cay cay.